Voorwoord Matthijs Schouten in het boek LEAVES de kunst van
het loslaten
De natuur kent zichzelf niet als natuur. Wij benoemen haar
als zodanig. En in
die benoeming ligt een beeld besloten: ons beeld van de
natuur. Tot op zekere
hoogte zegt dit beeld iets over de natuur, maar meer nog
drukt het uit hoe we
onszelf in verhouding tot die natuur zien. Daardoor vormt
het tevens een weer-
spiegeling van ons zelfbeeld. Natuurbeeld en zelfbeeld zijn
nauw met elkaar
verbonden. Hoe we naar onszelf kijken en de plaats die we
onszelf binnen de
aardse werkelijkheid geven, zijn sterk bepalend voor onze
visie op de natuur.
Het beeld dat we van de natuur hebben, vormt zich ten dele
op grond van onze
persoonlijke ervaringen, maar van minstens net zo grote
invloed zijn de toon-
aangevende opvattingen over de natuur in de samenleving
waarvan we deel
uitmaken. Wat dit laatste betreft spreken milieufilosofen
van een maatschap-
pelijke grondhouding. Daarin komt een breed gedragen visie
op zowel de aard
en de betekenis van
de natuur als op de aard en het wezen van de mens tot
uitdrukking.
Zo’n grondhouding is echter noch een onveranderlijk noch een
universeel ge-
geven. Binnen een bepaalde cultuur kan ze zich in de loop
van de tijd wijzigen en
tussen verschillende cultuurgebieden bestaan grote
verschillen in opvattingen
over de natuur.
In de afgelopen halve eeuw is enorm veel geschreven en
gediscussieerd over
visies op en houdingen ten opzichte van de natuur. Met het
groeien van de zorg
over de aftakeling van de ecosystemen der aarde nam de
kritiek toe op de in de
westerse cultuur gangbare houding. Veel milieufilosofen,
ecologen en natuurbe-
schermers karakteriseerden deze als respectloos en
uitbuitend. Dit ‘despotisme’
in de benadering van de natuur zagen zij als de diepere
oorzaak van wat men de
ecologische crisis was gaan noemen. Het spraakmakende
artikel The Historical
Roots of our Ecological
Crisis dat Lynn White in 1967
publiceerde in het gezag-
hebbende tijdschrift Science
vormde de aanleiding tot een heftige discussie
over de historische wortels van de zogenoemd despotische
houding. White
zelf zocht de oorsprong ervan in de joods-christelijke
traditie. Anderen wezen
de beschuldigende vinger naar de Griekse filosofie en weer
anderen zagen het
Verlichtingsdenken uit de zeventiende en achttiende eeuw als
grote boosdoener.
Ook ging men naarstig op zoek naar alternatieve
grondhoudingen die getuigden
van een groter respect voor de natuur. Deze dacht men onder
meer te vinden bij
de schriftloze volkeren en in bepaalde culturen uit Azie.
Maar al snel verschenen
er allerlei publikaties die uieenzetten hoeveel diersoorten
er onder de invloed
van tribale volkeren uitgestorven waren of die aantoonden
dat de natuur er in
landen als India en
Japan, ondanks een minder despotische grondhouding, niet
veel beter van af was gekomen dan in allerlei westerse
landen.
Wanneer we echter alle normatieve kaders loslaten, kunnen we
ons alleen
maar verwonderen over denorme rijkdom aan beelden van de
natuur die de
mensheid heeft voortgebracht. Het woord natuur is afgeleid
van het Latijnse
Nascere : geboren worden. En zoals de natuur steeds weer nieuw
leven en nieuwe vormen voortbrengt, zo schept de cultuur
steeds weer nieuwe
beelden van de
natuur.
Het Kunstwerk LEAVES van Cornelia Bruinewoud, toont op
buitengewoon
intrigerende wijze hoe de natuur keer op keer ontsnapt aan
posingen van de
mens haar in beelden te vangen.
Natuur is van alle
tijden, maar blijft geen dag hetzelfde.
Dàt is misschien wel de kern van wat Cornelia Bruinewoud in
haar werk tot
uitdrukking brengt.
Matthijs Schouten
Professor Matthijs C.
Schouten is natuurfilosoof en
Initiatiefnemer van de
expositie WereldNatuurKunst